اکسس کنترل (Access Control) چیست؟
با پیشرفتهای چشمگیر فناوری در جهان امروز، سامانههای کنترل دسترسی (Access Control) به یکی از ابزارهای حیاتی برای مدیریت هوشمندانه تردد افراد، وسایل نقلیه و دسترسی به تجهیزات مختلف تبدیل شدهاند. بهطور کلی، این دستگاهها قابلیت کنترل فعالیتهای گوناگون را دارند و با بهرهگیری از روشهای شناسایی متنوع، میتوانند پس از تشخیص هویت اشخاص یا اشیاء، فرمان بازگشایی یا بستن یک دستگاه خاص (مانند درب، گیت یا راهبند) را صادر کنند. این روشهای شناسایی شامل دو دسته اصلی میشوند:
* علائم حیاتی (بیومتریک):
مانند تشخیص چهره (فیس رید)، اثر انگشت و کف دست.
* علائم غیرحیاتی (غیربیومتریک):
نظیر رمز عبور، بارکد چاپی و فناوری RFID و سایر کارتهای هوشمند.
به بیانی دقیقتر، سامانه اکسس کنترل ابزاری کارآمد برای پیادهسازی سیاستهای امنیتی و کنترلی است. این سیستم نه تنها به اشخاص و اشیاء مجاز (مانند خودروها) اجازه ورود به یک محوطه مشخص را میدهد، بلکه قابلیتهای مدیریتی ارزشمندی نظیر ثبت دقیق زمانهای ورود و خروج و شمارش افراد یا وسایل نقلیه واردشده یا خارجشده را نیز فراهم میکند. از این رو، نقش مؤثری در ممانعت از دسترسی افراد یا اشیاء غیرمجاز به مناطق حساس ایفا میکند.
گستره کاربرد سامانههای کنترل دسترسی:
امروزه، تقریباً تمامی سازمانها، ادارات و کارخانههای تولیدی از سامانههای کنترل دسترسی بهره میبرند. با این حال، در محیطهای حساس و پرتردد که نظارت بر ورود و خروج از اهمیت ویژهای برخوردار است، استفاده از این سیستمها ضرورتی انکارناپذیر یافته است.
از جمله مکانهایی که نیاز مبرمی به این سامانهها دارند، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
* مراکز داده و اتاقهای سرور
* پارکینگها
* اتاقهای مدیران و مسئولان حراست و بازرسی
* آزمایشگاهها
* کتابخانهها
* مراکز نظامی حساس نظیر پادگانها
* سایر اماکن عمومی و خصوصی پرتردد مانند فرودگاهها، بانکها، شهربازیها و ایستگاههای مترو.
شیوههای شناسایی در سامانههای کنترل دسترسی:
سامانههای کنترل دسترسی از روشهای متنوعی برای شناسایی بهره میبرند که میتوان آنها را به دو دسته کلی تقسیم کرد:
الف) شناسایی بیومتریک (بر اساس علائم حیاتی):
این روشها شامل تشخیص چهره، تشخیص اثر انگشت و تشخیص کف دست میشوند که به دلیل دقت بالا و امنیت فزاینده و بهره گیری از ویژگیهای منحصر بفرد افراد، در بسیاری از محیطهای حساس مورد استفاده قرار میگیرند.
ب) شناسایی غیربیومتریک (بر اساس علائم غیرحیاتی):
* کارتهای شناسایی هوشمند:
این کارتها که معمولاً برای شناسایی اشخاص به کار میروند، اغلب در سه فرکانس رادیویی RF، مایفر (Mifare) و UHF در بازار یافت میشوند. کارتهای هوشمند در واقع نوع خاصی از مدارهای مجتمع الکترونیکی هستند که با عنوان «تگ» نیز شناخته میشوند و در اشکال گوناگون نظیر کارتهای PVC، تگهای برچسبی (شیشهای یا کاغذی) یا اشکال پلاستیکی با ابعاد متنوع به بازار عرضه میگردند.
* فناوریهای بارکد (Barcode) و کیوآرکد (QR Code):
در کنار کارتهای هوشمند، فناوریهای بارکد و کیوآرکد نیز به دلیل هزینه پایین و قابلیت یکبار مصرف بودن، مورد استقبال مدیران در پیادهسازی این سیستمها قرار گرفتهاند (همانند استفاده گسترده در سامانههای مترو و شهربازیها که این کدها بر روی بلیطهای کاغذی چاپ میشوند).
* رمز عبور:
علاوه بر این، استفاده از رمز عبور نیز از دیگر شیوههایی است که اجازه صدور فرمان بازگشایی یا بستن را به سامانه کنترل دسترسی میدهد.
تقسیم بندی سیستمهای کنترل دسترسی:
سیستمهای کنترل دسترسی به دو دسته اصلی تقسیم میشوند:
۱. دستگاههای کنترل دسترسی مستقل (Standalone):
در این سیستمها، تمامی تنظیمات و پیکربندیها مستقیماً روی خود دستگاه تعریف و ذخیره میشوند. این دستگاهها برای ثبت کارت یا کاربر جدید، نیازی به کامپیوتر یا سیستمهای خارجی ندارند و تمام فرآیند برنامهریزی بدون واسطه و از طریق خود دستگاه قابل انجام است.
۲. دستگاههای کنترل دسترسی قابل مدیریت با کامپیوتر (Networked/PC-Managed):
این دستگاهها امکان مدیریت و برنامهریزی پیشرفته را از طریق اتصال مستقیم به کامپیوتر یا از طریق شبکه کامپیوتری فراهم میآورند. علاوه بر قابلیت تعریف ویژگیها یا کاربران جدید، میتوان گزارشهای متنوع و جامعی را به صورت لحظهای (آنلاین) از سیستم استخراج کرد.
اجزای سیستم مدیریت کنترل تردد یا کنترل دسترسی:
سیستم مدیریت کنترل دسترسی عموماً از سه بخش کلیدی تشکیل میشود:
۱. دستگاه اکسس کنترل: این دستگاه هسته مرکزی سیستم است که وظیفه شناسایی و احراز هویت افراد یا اشیاء را بر عهده دارد.
۲. تجهیزات جانبی قابل اتصال: این دستگاهها پس از دریافت فرمان شناسایی و تأیید از اکسس کنترل، اقدام به انجام یک عمل خاص میکنند. این تجهیزات شامل موارد متنوعی هستند، از جمله:
* گیتهای تردد الکترونیکی: در انواع مختلفی نظیر سهاهرمی، شیشهای، لولایی و با ارتفاع کامل در بازار موجودند.
* راهبندهای الکترونیکی: که در مدلهای ستونی، اهرمی، نیزهای و حتی ضد انتحاری عرضه میشوند.
* قفلهای الکترونیکی: از قبیل قفلهای مقابل برقی و قفلهای مغناطیسی.
* دربهای اتوماتیک: مانند درب آسانسور یا دربهای شیشهای ورودی مجتمعهای مسکونی و تجاری.
تمامی این تجهیزات در کنار اکسس کنترل، برای مدیریت مؤثر تردد به کار گرفته میشوند.
۳. نرمافزار مدیریت کنترل دسترسی: این نرمافزار علاوه بر امکان شناساندن افراد یا اشیای مجاز به دستگاه اکسس کنترل، قابلیت استخراج گزارشهای مدیریتی و کاربردی متنوعی را فراهم میآورد. این گزارشها میتوانند شامل اطلاعاتی نظیر زمان دقیق ورود و خروج افراد یا اشیاء به یک محوطه خاص باشند.
نحوه کار سیستم کنترل تردد:
برای پیادهسازی یک سیستم کنترل دسترسی، در گام نخست باید الگوریتم شناسایی افراد یا اشیاء مشخص شود؛ بدین معنا که دستگاه به چه روشی افراد مجاز را از غیرمجاز تشخیص خواهد داد. پس از تعیین روش شناسایی، در مرحله دوم، علائم حیاتی افراد (مانند اثر انگشت یا چهره) یا روشهای غیرحیاتی (مانند تگها و کارتها) باید در دستگاه اکسس کنترل ثبت و تعریف شوند.
پس از تعریف افراد یا اشیای مجاز در سیستم، خروجی رله دستگاه کنترل دسترسی به یکی از تجهیزات جانبی (همچون گیتهای تردد الکترونیکی) متصل میشود. بدین ترتیب، اگر فرد مجاز باشد، اجازه ورود یا خروج صادر و مسیر باز میگردد؛ در غیر این صورت، با فعال شدن آژیر هشدار، از ورود یا خروج ممانعت به عمل میآید.
برخی از قابلیتهای برتر دستگاههای کنترل دسترسی:
اکسس کنترلهای مدرن امروزی معمولاً از امکانات پیشرفته زیر برخوردارند:
* یک عدد پورت TCP/IP: جهت اتصال به شبکه محلی (LAN) و یا امکان کنترل از طریق اینترنت.
* نمایشگر کوچک داخلی: به منظور مدیریت مستقیم سیستم از قبیل تعریف کاربران، مشاهده وضعیت و استخراج گزارشهای سیستمی.
* پورت ویگند (Wiegand): برای ارتباط و کار با تجهیزات مبتنی بر فناوری RFID در فرکانسهای UHF.
در مورد اکسس کنترل بیشتر بدانیم :
سیستمهای کنترل تردد و انواع آن
روشهای اعمال کنترل دسترسی
اجزای تشکیلدهنده سیستمهای اکسس کنترل
ضرورت، مزایا و نکات مهم در انتخاب سیستم اکسس کنترل
فناوری Visible Light در تشخیص چهره دستگاههای اکسس کنترل
پورت Wiegand در اکسس کنترل چیست و چه کاربردی دارد؟
المانها یا عناصر اصلی تشکیلدهنده سیستمهای کنترل دسترسی
معرفی قابلیتهای مهم دستگاه اکسس کنترل
تفاوت مفهوم اکسس کنترل ، تفاوت مفهوم اکسس کنترل، احراز هویت و مجوز در یک سیستم کنترل دسترسی
ویژگیهای یک سیستم اکسس کنترل مدرن
